Przedawnienie roszczeń banków okiem TSUE
fot.: archiwum
Najnowsze rozstrzygnięcie TSUE w ramach sporów z udziałem konsumentów na tle umów powiązanych w walutą obcą, nie zamykają sporów na tle przedawnienia roszczeń banku.
Zdaniem strony bankowej TSUE potwierdził, że roszczenia banków nie uległy przedawnieniu. Przede wszystkim jednak Trybunał wskazał, że Dyrektywa 93 nie sprzeciwia się zastosowaniu zasad słuszności w sprawach z powództwa banku, co oznacza, że w wyjątkowych okolicznościach sąd krajowy może – mimo upływu terminu przedawnienia – uwzględnić roszczenie banku o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. Nie oznacza to jednak ani wyłączenia instytucji przedawnienia, ani automatycznego pomijania zarzutu przedawnienia w sprawach z udziałem konsumentów. Każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena sądu krajowego, który – przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów – powinien ustalić, czy zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające sięgnięcie po zasady słuszności.
Trzeba przy tym pamiętać, że skutki stwierdzenia abuzywności postanowień umownych, w tym ewentualna nieważność umowy, są określane przez prawo krajowe, a nie prawo unijne. Oznacza to, że nieważność umowy – jeśli wynika z abuzywności – następuje z mocy prawa i od początku jej obowiązywania, a pojęcia stosowane przez TSUE nie mogą być bezpośrednio i bezrefleksyjnie przenoszone na grunt krajowego porządku prawnego.
Trybunał zwrócił również uwagę, że celem Dyrektywy 93 jest ochrona konsumenta, a nie jego wzbogacenie kosztem przedsiębiorcy, co jednak nie prowadzi do wniosku o zniesieniu lub ograniczeniu stosowania instytucji przedawnienia wobec roszczeń banków.
W dalszej kolejności należy zauważyć, że określone działania stron mogą wpływać na bieg terminu przedawnienia – w szczególności oświadczenie konsumenta o konieczności zwrotu środków lub wniesienie pozwu przez bank może prowadzić do jego przerwania biegu terminu przedawnienia. Nie zmienia to jednak faktu, że ochrona konsumenta powinna być zachowana, a bank nie jest uprawniony do dochodzenia odsetek za okres, w którym bank kwestionuje ważność umowy choć nie wybrzmiało to w dzisiejszych rozstrzygnięciach (a wynika z wyroku C-902/24).
W konsekwencji oczekiwania, że Trybunał całkowicie wykluczy możliwość stosowania zasad słuszności po upływie terminu przedawnienia, nie znalazły potwierdzenia w jego orzecznictwie.Jednak równie nieuzasadnione jest twierdzenie, że instytucja przedawnienia w sprawach z udziałem konsumentów przestała mieć znaczenie. Jej całkowite pominięcie prowadziłoby bowiem do pogorszenia sytuacji konsumentów względem innych uczestników obrotu.
Wydano też opinię Rzecznika w odniesieniu do roszczeń związanych z umowami ubezpieczenia wobec nieważności umowy kredytu. Opinia potwierdza stanowisko, ze sama nieważność umowy kredytu nie przesądza o obowiązku zwrotu świadczeń ubezpieczeniowych, zaś istnienie ochrony ubezpieczeniowej z korzyścią dla konsumenta w zasadzie wyklucza prawo do żądania zwrotu zapłaconych składek. Skuteczne dochodzenie takich roszczeń wymaga więc, na co wskazywaliśmy dotychczas w przestrzeni publicznej i procesach, wykazania nieważności samej umowy ubezpieczenia w oparciu o analizę jej postanowień i regulacje kodeksowe.
